Της Μαρίας Βούλγαρη,
Χθες το βράδυ, δεν είδαμε κούκλες. Είδαμε ψυχές.
Στον Καπνικό Σταθμό της Κατερίνης, εκεί όπου ο καπνός έχει αφήσει το δικό του αποτύπωμα στον χρόνο και η μνήμη εξακολουθεί να ανασαίνει, η Νίτσα Ξανθοπούλου δεν παρουσίασε απλώς μια έκθεση χειροποίητων κουκλών. Δημιούργησε έναν χώρο μνήμης, συγκίνησης και βαθιάς ιστορικής αναφοράς. Ένα προσκύνημα στις γυναίκες που έζησαν, αγωνίστηκαν, πόνεσαν και θυσιάστηκαν, μα συχνά έμειναν στη σκιά της Ιστορίας.
Με το αντί, το βελόνι, το όνειρο και το μεράκι της, όπως εύστοχα αναφέρει και η ίδια, πήρε το σιγκέρι, το στημόνι και το υφάδι και άρχισε να υφαίνει ξανά την Ιστορία. Όχι εκείνη που χωρά εύκολα στις σελίδες των βιβλίων, αλλά την άλλη. Την αθέατη, τη γυναικεία, τη σιωπηλή. Την Ιστορία που γράφτηκε με καρτερία, αυταπάρνηση και αδούλωτη ψυχή, αλλά δεν βρήκε πάντοτε τη θέση που της άξιζε στη συλλογική μας μνήμη.
Και ξαφνικά, οι γυναίκες αυτές στέκονται μπροστά μας. Παίρνουν μορφή, πρόσωπο και υπόσταση. Δεν είναι πια ονόματα σε παλιές αφηγήσεις. Είναι εκεί, απέναντί μας, έτοιμες να μας κοιτάξουν στα μάτια και να μας διηγηθούν τη δική τους ιστορία.
Ανάμεσά τους, η Ηλέκτρα Δράκου, η νεράιδα του Βάλτου. Με το βαθύ μπλε της φορεσιάς, το περίτεχνο κέντημα και τη βαριά εσάρπα της, μοιάζει να κουβαλά στους ώμους της όχι μόνο το βάρος μιας εποχής, αλλά και το μεγαλείο μιας ολόκληρης γυναικείας μοίρας.
Δεν είναι απλώς μια κούκλα. Είναι ένα πορτρέτο ψυχής. Ένα σύμβολο της αξιοπρέπειας, του φιλότιμου και του αδούλωτου φρονήματος της Μακεδόνισσας. Είναι η γυναίκα που στέκεται όρθια μέσα στις δυσκολίες, που προστατεύει το παιδί της και μαζί του κρατά ζωντανή την ελπίδα ενός ολόκληρου τόπου. Είναι η μάνα, η αγωνίστρια, η γυναίκα που, ακόμη κι όταν η Ιστορία δεν την κατονομάζει, εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα θεμέλιά της.
Η χθεσινή βραδιά είχε μια συγκίνηση σχεδόν απερίγραπτη. Από εκείνες που δεν χρειάζονται πολλά λόγια, γιατί όσα συμβαίνουν μέσα σου είναι περισσότερα από όσα μπορούν να ειπωθούν.
Ο λόγος του Ηλία Τσαβέ ήταν μεστός, ουσιαστικός και βαθιά στοχαστικός. Η παρουσία της Ευγενίας Κορτσάρη προσέδωσε στη βραδιά τη δική της ξεχωριστή ευαισθησία. Οι εκπαιδευόμενοι του Σχολείου Δεύτερης Ευκαιρίας απήγγειλαν με μια συγκινητική συστολή, με εκείνη την αλήθεια που δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει, αλλά καταφέρνει να αγγίξει βαθιά την καρδιά.
Και η μουσική της Εστίας Πιερίδων Μουσών, με την Ιωάννα, τον Ηλία και τον Γιώργο, δεν ήταν απλώς η μουσική συνοδεία της εκδήλωσης. Έγινε μοιρολόι και εγκώμιο μαζί. Ένας άηχος διάλογος με το παρελθόν, ένας φόρος τιμής σε όσες γυναίκες σήκωσαν το δικό τους βάρος χωρίς να ζητήσουν αναγνώριση.
Ήταν μια βραδιά κατανυκτική. Μια συνάντηση με τη μνήμη, την Ιστορία και την ανθρώπινη ψυχή.
Και φεύγοντας, έμενε μέσα μας μια σκέψη: η πατρίδα δεν κεντήθηκε μόνο με μπαρούτι και αίμα. Κεντήθηκε και με βελονιές. Με χέρια γυναικών που δούλεψαν, φρόντισαν, άντεξαν, περίθαλψαν, έκρυψαν, προστάτευσαν και κράτησαν ζωντανή την ελπίδα. Με την υπομονή, την καρτερία και το αμίλητο σθένος εκείνων που δεν βρέθηκαν πάντοτε στην πρώτη γραμμή των αφηγήσεων, αλλά υπήρξαν αναπόσπαστο κομμάτι του αγώνα.
Γι’ αυτό και η έκθεση της Νίτσας Ξανθοπούλου δεν είναι μόνο μια παρουσίαση χειροποίητων δημιουργιών. Είναι μια πράξη πολιτισμού και μνήμης. Μια υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε ιστορικό γεγονός υπάρχουν ανθρώπινες ζωές, πρόσωπα και προσωπικές θυσίες που αξίζει να ανακαλύψουμε ξανά.
Αν έχετε την ευκαιρία, επισκεφθείτε την έκθεση. Σταθείτε για λίγο μπροστά στις μορφές αυτές. Παρατηρήστε τις φορεσιές, τα χρώματα, τις λεπτομέρειες, τη φροντίδα που κρύβεται σε κάθε βελονιά. Και αφήστε τη φαντασία σας να ταξιδέψει στις ζωές των γυναικών που αναπαριστούν.
Θα ανακαλύψετε ιστορίες που δεν ακούγονται συχνά. Ιστορίες που δεν πρέπει να χαθούν.
Η έκθεση φιλοξενείται στον Καπνικό Σταθμό της Κατερίνης έως τις 30 Οκτωβρίου. Αξίζει να την επισκεφθείτε, πριν οι μορφές αυτές αποχωρήσουν από τον χώρο, όχι όμως και από τη μνήμη μας.
Νίτσα Ξανθοπούλου, υποκλίνομαι.
Γιατί με το αντί και το βελόνι σου δεν έφτιαξες απλώς κούκλες. Έδωσες ξανά πρόσωπο στις γυναίκες της Ιστορίας. Και μας θύμισες πως ό,τι κεντιέται με αγάπη, μεράκι και ψυχή δεν είναι ποτέ απλώς ένα έργο τέχνης. Είναι μνήμη. Είναι χρέος. Είναι πατρίδα.
