Του Γιάννη Ξηντάρα,
Ένας φίλος μάς ανακοινώνει ότι πήρε μια σημαντική προαγωγή. Χαιρόμαστε για εκείνον, τον συγχαίρουμε και του ευχόμαστε να πάνε όλα καλά. Λίγο αργότερα όμως, καθώς επιστρέφουμε στο σπίτι, διαπιστώνουμε ότι η είδηση μας έχει αφήσει μια παράξενη ενόχληση.
«Γιατί εκείνος και όχι εγώ;»
Η σκέψη εμφανίζεται σχεδόν ανεπιθύμητη. Μπορεί μάλιστα να αισθανθούμε άσχημα που την κάναμε, ιδιαίτερα αν πρόκειται για έναν άνθρωπο που αγαπάμε και του οποίου την επιτυχία πραγματικά επιθυμούμε.
Η ζήλια είναι ένα από τα συναισθήματα που δυσκολευόμαστε περισσότερο να παραδεχτούμε. Συχνά τη συνδέουμε με μικροπρέπεια, ανταγωνισμό ή κακή πρόθεση, σαν να σημαίνει ότι δεν μπορούμε να χαρούμε με τη χαρά των άλλων.
Κι όμως, η ανθρώπινη συναισθηματική εμπειρία είναι πολύ πιο σύνθετη. Μπορούμε να χαιρόμαστε ειλικρινά για κάποιον και ταυτόχρονα να αισθανόμαστε λύπη ή απογοήτευση για κάτι που λείπει από τη δική μας ζωή.
Η επιτυχία ενός φίλου μπορεί να μας θυμίσει μια επαγγελματική επιθυμία που δεν πραγματοποιήσαμε. Η όμορφη σχέση ενός γνωστού μπορεί να μας φέρει αντιμέτωπους με τη μοναξιά μας. Ακόμη και η ανεμελιά κάποιου που φαίνεται να έχει περισσότερο ελεύθερο χρόνο μπορεί να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε πόσο κουρασμένοι αισθανόμαστε.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, εκείνο που συνήθως αποκαλούμε ζήλια βρίσκεται κοντά στον φθόνο, στην επιθυμία δηλαδή να έχουμε κάτι που βλέπουμε στη ζωή ενός άλλου ανθρώπου.
Το ενδιαφέρον είναι ότι, πολλές φορές, αντί να αναγνωρίσουμε αυτό που αισθανόμαστε, προσπαθούμε να το εξηγήσουμε διαφορετικά.
Μπορεί να υποτιμήσουμε την επιτυχία του άλλου, να αναζητήσουμε τους λόγους για τους οποίους δεν την άξιζε ή να πείσουμε τον εαυτό μας ότι αυτό που απέκτησε δεν έχει τελικά και τόση σημασία.
Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγουμε προσωρινά τη δυσάρεστη παραδοχή ότι κάτι μέσα μας έχει αγγιχτεί.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να αισθανόμαστε ζήλια και στο πώς επιλέγουμε να συμπεριφερθούμε εξαιτίας της. Ένα συναίσθημα δεν αποτελεί από μόνο του πράξη. Μπορούμε να το αναγνωρίσουμε χωρίς να μειώσουμε, να ανταγωνιστούμε ή να πληγώσουμε τον άνθρωπο που το προκάλεσε.
Μάλιστα, αν καταφέρουμε να το παρατηρήσουμε με λίγη περισσότερη ειλικρίνεια, μπορεί να ανακαλύψουμε κάτι ενδιαφέρον για τον εαυτό μας.
Τι ακριβώς ζηλεύουμε; Την αναγνώριση που έλαβε ο άλλος; Την οικονομική του άνεση; Την ελευθερία του να κάνει επιλογές; Ή μήπως την αίσθηση ότι έχει καταφέρει να ζει με έναν τρόπο που εμείς επιθυμούμε αλλά δυσκολευόμαστε να διεκδικήσουμε;
Οι απαντήσεις δεν είναι πάντοτε ευχάριστες. Μπορεί να μας φέρουν αντιμέτωπους με επιθυμίες που έχουμε παραμερίσει, με αποφάσεις που αναβάλλουμε ή με συγκρίσεις που μας ταλαιπωρούν εδώ και χρόνια.
Βέβαια, δεν κρύβεται πίσω από κάθε ζήλια κάποιο βαθύτερο μήνυμα. Μερικές φορές απλώς επιθυμούμε κάτι που έχει ένας άλλος άνθρωπος. Και αυτό αποτελεί μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.
Ίσως εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να μπορούμε να παραδεχτούμε όσα αισθανόμαστε χωρίς να βιαζόμαστε να καταδικάσουμε τον εαυτό μας.
Γιατί όσο περισσότερο προσπαθούμε να κρύψουμε ένα συναίσθημα από εμάς τους ίδιους, τόσο δυσκολότερο γίνεται να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει μέσα μας.
Και η ζήλια, όταν μπορούμε να την αναγνωρίσουμε χωρίς ντροπή, μπορεί κάποιες φορές να γίνει αφορμή να κοιτάξουμε με μεγαλύτερη προσοχή τη δική μας ζωή, αντί να παραμένουμε διαρκώς στραμμένοι στη ζωή των άλλων.
Γράφει ο Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής Γιάννης Ξηντάρας
