Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν συμβιβαζόμαστε ξαφνικά. Δεν ξυπνάμε ένα πρωί και αποφασίζουμε ότι από σήμερα θα ζούμε λιγότερο απ’ όσο πραγματικά θέλουμε. Ο συμβιβασμός έρχεται αθόρυβα… λίγο λίγο. Συνηθίζουμε μια δουλειά που δεν μας εκφράζει, αλλά λέμε «τουλάχιστον έχω δουλειά». Παραμένουμε σε μια σχέση που εδώ και καιρό έχει πάψει να μας γεμίζει, αλλά σκεφτόμαστε «δεν είναι και τόσο άσχημα». Αναβάλλουμε ένα όνειρο, μια αλλαγή, μια απόφαση, γιατί «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή».
Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, το «προσωρινά» γίνεται μόνιμο. Δεν είναι ότι δεν υποφέρουμε, απλώς συνηθίζουμε την ενόχληση. Ο άνθρωπος έχει μια εντυπωσιακή ικανότητα να προσαρμόζεται. Αυτή η ικανότητα τον βοηθά να επιβιώνει στις δύσκολες συνθήκες. Κάποιες φορές, όμως, λειτουργεί και αντίστροφα: προσαρμόζεται τόσο πολύ σε μια ζωή που δεν τον εκφράζει, ώστε σταδιακά σταματά να θυμάται πώς είναι να ζει διαφορετικά. Το πιο δύσκολο δεν είναι ότι βολευόμαστε στο «λίγο». Είναι ότι, μετά από αρκετό καιρό, αρχίζουμε να το θεωρούμε φυσιολογικό.
Πείθουμε τον εαυτό μας ότι δεν αξίζει να ζητά περισσότερα. Ότι όλοι έτσι ζουν. Ότι αυτά είναι πολυτέλειες. Ότι μεγαλώνοντας οι άνθρωποι αφήνουν στην άκρη τα όνειρά τους και κάνουν αυτό που «πρέπει». Κάποια στιγμή, όμως, εμφανίζεται ένα παράξενο συναίσθημα, μια αδιόρατη αίσθηση κενού. Δεν ξέρουμε ακριβώς τι μας λείπει. Εξωτερικά μπορεί όλα να φαίνονται τακτοποιημένα. Η ζωή συνεχίζεται, οι υποχρεώσεις εκπληρώνονται, η καθημερινότητα κυλά. Κι όμως, μέσα μας υπάρχει η αίσθηση ότι κάτι σημαντικό έχει μείνει πίσω. Ίσως γιατί δεν κουράζει μόνο η δυσκολία, κουράζει και η ζωή που δεν μας μοιάζει.
Βέβαια, χρειάζεται προσοχή. Δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που δυσκολευόμαστε πρέπει να τα γκρεμίζουμε όλα και να ξεκινάμε από την αρχή. Υπάρχουν περίοδοι που η υπομονή είναι σοφία και όχι συμβιβασμός. Υπάρχουν σχέσεις που αξίζει να παλέψουμε, δουλειές που απαιτούν επιμονή, φάσεις της ζωής που χρειάζονται χρόνο. Το ερώτημα είναι άλλο. Παλεύω για κάτι που εξακολουθεί να έχει νόημα για μένα ή απλώς έχω συνηθίσει να μένω εκεί; Η διαφορά είναι μεγάλη. Γιατί άλλο η υπομονή κι άλλο η παραίτηση. Άλλο να επιλέγω συνειδητά να αντέξω μια δυσκολία επειδή πιστεύω σε αυτό που χτίζω, κι άλλο να παραμένω κάπου μόνο και μόνο επειδή φοβάμαι την αλλαγή.
Πολλές φορές, πίσω από το βόλεμα δεν κρύβεται η έλλειψη επιθυμίας. Κρύβεται ο φόβος. Ο φόβος μήπως αποτύχουμε. Μήπως χάσουμε αυτά που ήδη έχουμε. Μήπως πάρουμε μια απόφαση που αργότερα μετανιώσουμε. Και έτσι προτιμάμε τη γνωστή δυσαρέσκεια από την άγνωστη πιθανότητα μιας καλύτερης ζωής. Είναι ανθρώπινο… αλλά έχει ένα κόστος. Γιατί κάθε φορά που λέμε «ας το αφήσω για αργότερα», δεν αναβάλλεται μόνο μια απόφαση. Αναβάλλεται και ένα κομμάτι της ζωής μας.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη απώλεια να μην είναι ότι κάποτε αποτύχαμε προσπαθώντας. Ίσως να είναι ότι δεν τολμήσαμε ποτέ να δοκιμάσουμε. Η ζωή δεν μας ζητά να τα αλλάξουμε όλα μέσα σε μια μέρα. Μας ζητά, όμως, να παραμένουμε ειλικρινείς απέναντι στον εαυτό μας. Να έχουμε το θάρρος να αναγνωρίζουμε πότε η υπομονή μάς εξελίσσει και πότε ο συμβιβασμός μάς μικραίνει. Γιατί το «λίγο» δεν είναι πάντα λίγο. Καμιά φορά γίνεται μια ολόκληρη ζωή…
Και τότε συνειδητοποιούμε, ίσως λίγο αργά, ότι δεν μας κόστισε η προσπάθεια που κάναμε – μας κόστισε εκείνη που δεν τολμήσαμε ποτέ να κάνουμε!
Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας
