Όταν ακούμε για την «πράσινη μετάβαση» στη ναυτιλία, το μυαλό πηγαίνει συνήθως στα ίδια τα πλοία: νέους κινητήρες, εναλλακτικά καύσιμα, πανιά από σύνθετα υλικά που δοκιμάζονται ξανά σε φορτηγά. Όλα αυτά υπάρχουν και προχωρούν. Υπάρχει και μια άλλη πλευρά, λιγότερο θεαματική, που επηρεάζει άμεσα την καθημερινή λειτουργία κάθε ναυτιλιακής εταιρείας. Είναι οι κανόνες, οι μετρήσεις και τα χαρτιά.
Τα τελευταία χρόνια ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει θέσει στόχους για τη μείωση των εκπομπών, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εντάξει σταδιακά τη ναυτιλία στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κάθε ταξίδι έχει πλέον και ένα περιβαλλοντικό «λογαριασμό». Πόσο καύσιμο κάηκε, σε ποια διαδρομή, με ποια ταχύτητα, με ποιο φορτίο. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να καταγράφονται, να ελέγχονται και να αναφέρονται, και από αυτά εξαρτάται πλέον ένα κομμάτι του κόστους λειτουργίας. Μια εταιρεία με δέκα πλοία μπορεί να βρεθεί να διαχειρίζεται χιλιάδες εγγραφές τον χρόνο, και ένα λάθος στη δήλωση δεν είναι πια μια απλή παράλειψη, αλλά κάτι που κοστίζει.
Έτσι ανοίγει ένα πεδίο που πριν από δέκα χρόνια σχεδόν δεν υπήρχε. Οι εταιρείες χρειάζονται ανθρώπους στο γραφείο που καταλαβαίνουν πώς δουλεύει ένα πλοίο, αλλά και πώς διαβάζεται ένας κανονισμός, πώς στήνεται ένα αρχείο δεδομένων, πώς υπολογίζεται η επίπτωση μιας απόφασης στο κόστος. Ο ναυλομεσίτης, ο διαχειριστής στόλου, ο υπεύθυνος συμμόρφωσης, όλοι καλούνται να προσθέσουν αυτή τη διάσταση στη δουλειά τους. Ένας ναυλωτής, για παράδειγμα, δεν συζητά πια μόνο τιμή και ημερομηνίες, αλλά και ποιος θα επωμιστεί το κόστος των εκπομπών.
Για τους νέους που σκέφτονται τι να σπουδάσουν, αυτό είναι μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη. Οι σπουδές στα ναυτιλιακα δεν αφορούν μόνο όσους θέλουν να ταξιδέψουν, αλλά και όσους προτιμούν μια σταθερή θέση σε γραφείο, με αντικείμενο που συνδυάζει οικονομικά, τεχνικές γνώσεις και διεθνές περιβάλλον. Η γνώση της ορολογίας, των εγγράφων και της λογικής των ναυλώσεων παραμένει η βάση. Σε αυτήν έρχεται πλέον να προστεθεί η ικανότητα να δουλεύεις με δεδομένα και να παρακολουθείς ένα κανονιστικό πλαίσιο που κινείται συνεχώς.
Η Ελλάδα έχει εδώ ένα πλεονέκτημα που συχνά ξεχνάμε. Ελέγχει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο, με εκατοντάδες εταιρείες διαχείρισης, κυρίως στον Πειραιά αλλά και σε άλλες πόλεις. Αυτές οι εταιρείες πρέπει να προσαρμοστούν γρήγορα, και αναζητούν ανθρώπους που μπορούν να σταθούν ανάμεσα στο τεχνικό και στο διοικητικό κομμάτι. Δεν είναι απαραίτητα θέσεις με βαρύγδουπους τίτλους. Συχνά είναι ένας βοηθός στο τμήμα λειτουργίας ή ένας υπάλληλος που αναλαμβάνει τις αναφορές κατανάλωσης, και που μέσα σε λίγα χρόνια γίνεται απαραίτητος.
Βέβαια, κανείς δεν ξέρει με ακρίβεια πώς θα μοιάζει η ναυτιλία σε είκοσι χρόνια. Τα καύσιμα του μέλλοντος συζητιούνται ακόμα, οι κανόνες θα αλλάξουν ξανά, και οι τεχνολογίες που σήμερα φαίνονται πολλά υποσχόμενες μπορεί να αποδειχθούν αδιέξοδες. Αυτό που φαίνεται σχεδόν βέβαιο είναι ότι το θαλάσσιο εμπόριο θα συνεχίσει να μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος των αγαθών του πλανήτη, και ότι όσοι καταλαβαίνουν ταυτόχρονα τη θάλασσα και το γραφείο θα έχουν πάντα λόγο ύπαρξης.
